Tôi đã từng gặp những anh chị em trẻ tuổi đặt câu hỏi “vì sao phải kết hôn?” bởi họ rất lăn tăn về khả năng có thể “tốt hơn” hay “hạnh phúc hơn” trong đời sống hôn nhân, nhất là nếu người này sống trong bối cảnh mà chung quanh là những cuộc hôn nhân tan vỡ và kèm theo đó là đau khổ. Dường như có không ít người tiến tới việc kết hôn và do bởi những tác động của người khác (thói quen văn hóa, cha mẹ, bạn bè đồng trang lứa…), hay kết hôn vì… “đương nhiên” do đã đến tuổi… Tuy nhiên, ngay cả “tuổi kết hôn” và “tuổi ế” cũng có vẻ không có gì là rõ ràng, trừ chuyện con người chỉ có thể sống được trong một cuộc sống với người khác khi đã đủ trưởng thành để có thể chịu trách nhiệm cho bản thân và cho con cái sau kết hôn. Marina Adshade (2019. https://ifstudies.org/blog/does-marriage-really-make-us-healthier-and-happier) trong một bài viết trên trang Viện nghiên cứu gia đình (Institute of Family Studies) cho rằng những dự báo về “tuổi ế” dường như không còn đúng nữa vì hầu hết mọi người (70%) trì hoãn kết hôn rồi cũng có thể kết hôn.
Hàng loạt những kết quả nghiên cứu cho rằng “kết hôn sẽ làm cho con người khỏe mạnh hơn và hạnh phúc hơn” trong nhiều năm tháng đã bị thách thức bởi những nghiên cứu gần đây khi các tác giả đặt câu hỏi về những nghiên cứu đó. Dường như có những sai lầm trong tiếp cận nghiên cứu dẫn đến những thông tin chưa được rõ ràng. Đang có khuynh hướng khẳng định có những người nhận được kết quả “khỏe mạnh hơn và hạnh phúc hơn” khi sống đời sống hôn nhân, nhưng cũng có những người đạt được điều đó khi sống độc thân. Và do vậy, có kết hôn hay sống độc thân là việc “lựa chọn” cho cuộc sống của bản thân và chấp nhận những đau khổ hay niềm vui mang lại từ lựa chọn đó, hoàn toàn không phải cứ kết hôn sẽ thấy khỏe mạnh hơn hay hạnh phúc hơn. Đôi khi có chuyện ngược lại là những người khỏe mạnh và hạnh phúc sẽ có một cuộc sống hôn nhân hài lòng, nghĩa là hạnh phúc hay khỏe mạnh là chuyện của từng cá nhân và nó có tương quan với yếu tố “di truyền” khá nhiều chứ không phải hôn nhân làm cho ai đó sống hạnh phúc hay khỏe mạnh hơn. Đọc thêm ở đây để rõ: https://psychcentral.com/blog/single-at-heart/2017/12/quora-really-likes-my-answer-to-the-question-of-whether-getting-married-makes-you-happier#1
Như trong bài viết cách đây mấy hôm tôi có dẫn lại, tỉ lệ các cặp đôi kết thúc cuộc sống hôn nhân bằng việc ly hôn có những dấu hiệu gia tăng trong mọi nền văn hóa trong những năm gần đây, điều đó cho thấy nhiều người nhận ra sự “sai lầm” khi quyết định kết hôn với một người đàn ông hoặc một phụ nữ cụ thể. Tỉ lệ ở Hoa Kỳ dao động từ 52-56% ly hôn trong số các cặp đôi (hơn một nữa), ở Việt Nam là 25% (Trích lại từ Trần Anh Quân, Nguyễn Như Quỳnh, Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2021). Mới nhìn chúng ta có thể thấy tỉ lệ ly hôn của Việt Nam là thấp so với nhiều quốc gia khác, đặc biệt so với các quốc gia phát triển, tuy nhiên cũng cần lưu ý những yếu tố khiến cho một cá nhân quyết định có ly hôn hay không, nó có thể liên quan đến: khả năng tài chính của phụ nữ sau ly hôn; cảm giác cần có đủ cha đủ mẹ cho con cái; hình ảnh tiêu cực về người ly hôn… do vậy tỉ lệ ly hôn chỉ là “bề nổi” của vấn đề, còn bản chất của cuộc hôn nhân đó có khiến người trong cuộc có hạnh phúc hay không lại là điều khác. Tôi tin rằng tỉ lệ người Việt Nam có thấy hạnh phúc trong cuộc sống hôn nhân đâu đó không cao hơn so với con số thống kê nghiên cứu của Hoa Kỳ là vào khoảng 17% (Wevorce, 2017. https://www.wevorce.com/blog/why-are-so-many-people-in-an-unhappy-marriage/)
Emma Pattee (2021. https://www.elle.com/life-love/a35227684/stop-saying-youre-happily-married/) trong một bài viết trên trang Elle có vẻ khá thẳng thừng khi… kêu gọi hãy “ngừng nói rằng bạn đã kết hôn và hạnh phúc” khi mô tả rõ ràng một cuộc sống hôn nhân mang toàn bộ đặc trưng của một cuộc sống có đủ đau khổ và hạnh phúc của từng cá nhân. Bài viết gợi cho chúng ta suy nghĩ khi bước vào cuộc sống hôn nhân, chính mỗi người cũng sẽ giải quyết những vấn đề của cuộc sống của bản thân khi có người ở bên cạnh mình (khác với sống độc thân là bạn giải quyết vấn đề một mình), và điều đó đôi khi tạo ra những rắc rối hoặc thuận lợi hơn tùy từng người, tùy từng cặp đôi. Thật vậy, cuộc sống hôn nhân sẽ có những năm tháng hạnh phúc và khỏe mạnh, nhưng cũng có đầy đủ những năm tháng hay tình huống gây khổ đau hay bất hạnh. Kết hôn, và những năm tháng đầu chúng ta có thể thấy ổn khi chỉ có hai vợ chồng, nhưng sau đó rất nhiều yếu tố liên quan đến sự nghiệp và con cái sẽ làm chúng ta quay cuồng theo đó và khiến chúng ta thấy bất ổn.
Chủ đề đầu tiên trong chương trình huấn luyện “Hôn nhân hạnh phúc” của Welink tập trung vào chuyện làm sao chúng ta có thể hiểu được một con người như thế nào là trưởng thành hạnh phúc (hai yếu tố trưởng thành và hạnh phúc), khi mỗi cá nhân là một người trưởng thành hạnh phúc sẽ mang lại nhiều triển vọng cho đời sống hôn nhân tốt lành, có thể xử lý được những phát sinh trong mối quan hệ với người chồng hoặc vợ mình sau này (tương quan hôn nhân), và có tác động tốt trong việc nuôi dưỡng con cái (tương quan gia đình).
Đã đến lúc chúng ta thôi mơ hồ tin rằng “cứ kết hôn thì sẽ hạnh phúc” bởi sự thật không phải vậy, thật ra mỗi người chúng ta phải làm cho mình thấy hạnh phúc trước rồi hẵng bước vào cuộc sống hôn nhân để cùng sẻ chia với người bạn đời của mình, và tác động tốt trong việc dưỡng nuôi con cái.