Anh Cường và chị Diễm là một cặp đôi mơ ước với hầu hết người xung quanh, nhưng không ai tưởng tượng được có ngày họ đưa nhau ra tòa và cả hai im lặng với nhau mà chỉ than phiền về nhau với chị thẩm phán đang cố sức hòa giải. Cặp đôi Cường – Diễm dường như chẳng xa lạ với bất kỳ ai, chúng ta chẳng thường nói với nhau rằng mỗi nhà mỗi cảnh mỗi cây mỗi hoa còn gì.
Trong cái bối cảnh “như mơ” ấy của hai vợ chồng, họ không tranh cãi dữ dội nhưng im lặng một cách ớn lạnh, hẳn nhiên trừ những lúc xuất hiện cùng nhau trong các sự kiện. Anh Cường là một doanh nhân và hơn ba năm nay anh bị áp lực và căng thẳng khá nhiều bởi việc kinh doanh của mình. Mỗi khi về nhà thì anh bị áp lực phải chăm lo chiều chuộng chị Diễm, nhất là giai đoạn chị mang bầu và hiện nay con vẫn còn rất nhỏ. Căn bản anh Cường có quá nhiều tâm tư nhưng không thể nói ra được với vợ, trong khi đó Diễm cũng đành đợi vì không quen với chuyện không chịu nói ra của chồng. Cứ thế sự im lặng chờ người bên kia hiểu thấu đã đẩy họ đến… tòa.
Ngược lại với cặp đôi Cường – Diễm, hai anh chị Thắng và Loan lại đã từng đánh nhau vài ba lần trước khi cưới nhưng họ vẫn quyết sống với nhau vì “đánh nhau thế mới hiểu nhau”. Suốt gần năm năm sống cuộc sống hôn nhân, tình cảnh của mỗi người luôn là nỗ lực kiềm chế để không gây tổn thương cho nhau. Câu chuyện cãi vã nhau của họ riết rồi thành quen với những người hàng xóm. Đôi lúc vừa mới như không đội trời chung vào một giờ sáng thì đến sáu giờ sáng đã thấy hai vợ chồng quấn quýt tiễn nhau đi làm.
Chị Loan đôi lúc muốn cả hai nói chuyện với nhau hòa bình nhưng chỉ cần có chuyện thì từ ngữ như tự động phát ra từ miệng anh Thắng: “tao đập mày chết”, rồi chị lại “hăng tiết”, sau đó là các màn và cảnh đổ bể mọi thứ trong nhà, từ ly chén đến chai lọ, rồi bàn ghế… cho đến tuần trước anh Thắng phát hiện trong cái bóp của vợ có gần trăm viên thuốc ngủ!
Bà Sally Connolly, một chuyên gia với thâm niên trên 30 năm làm trị liệu cho các cặp đôi cho biết:
Sự mâu thuẫn của cặp đôi, sự cô đơn hay cảm giác xa cách luôn có khả năng dẫn một cặp đôi đến trầm cảm. Và bà cũng tìm thấy chìa khóa là khi đối tác không chịu hợp tác với người còn lại để điều chỉnh mô hình hôn nhân thì tình trạng trầm cảm sẽ còn tiếp tục.
Điển hình như anh Thắng nói với nhà tham vấn về cặp đôi của họ khi nhà tham vấn có cơ hội trao đổi qua điện thoại để tìm kiếm một buổi làm việc với cả hai: “Vợ tôi là người than phiền chứ không phải tôi, nên cô ấy mới cần được trợ giúp. Tôi có thể có vấn đề dưới mắt vợ tôi nhưng tôi thấy ổn, chỉ cần cô ấy cư xử cho đúng là một người vợ.”. Câu chuyện đó càng khiến chị Loan thêm mệt mỏi và bế tắc bởi chị ấy đang hành xử là một con người hiện đại và ngang hàng với chồng mình và chị ấy không thể “hạ mình xuống làm một người vợ như chồng tôi muốn”.
Hay như khi chị Diễm trong cặp đôi được đề cập ở phần đầu không thể nào có thể trở thành một người “gợi cho chồng nói về khó khăn của ảnh, bởi anh tham làm kinh doanh quá chứ em đâu có nhu cầu gì nhiều. Em cần anh hiểu em nhưng thứ ảnh mang về chỉ có tiền thôi, giờ thì tiền kiếm không ra nữa nên đổ bể hết.”. Nhà tham vấn đề xuất họ cải thiện việc nói chuyện cởi mở và lắng nghe nhau nhưng anh Cường còn rất miễn cưỡng chưa quyết định bởi anh ấy thấy “đàn ông lo kiếm tiền cho vợ cho con là chuẩn mực bao đời nay rồi”.
Cả hai cặp đôi đang được đề cập dường như mang dáng dấp điển hình cho nhiều cặp đôi khác, các vấn đề lẽ ra được cải thiện nhưng lại thiếu một động tác là cả hai cùng tiến hành việc cải thiện với nhau, và cùng nhau cho một mục tiêu chung. Chúng ta sống với quá nhiều định kiến trong đầu – những niềm tin đã được hình thành từ khi mỗi người còn là em bé trong gia đình, chỉ duy nhất một điều: các niềm tin đó sai lệch khỏi các tiêu chuẩn khỏe mạnh.
Quay lại vấn đề, trầm cảm là tình trạng hoàn toàn có thể nảy sinh từ các trục trặc trong đời sống hôn nhân và nghiên cứu cho thấy một khi các vấn đề hôn nhân không được cải thiện thì tình trạng và mức độ trầm cảm của một người trong cặp đôi sẽ không bao giờ có tín hiệu tích cực. Chị Loan trong câu chuyện ở trên là người đã có các dấu hiệu rõ ràng về trầm cảm và có vẻ như chị ấy đang muốn kết liễu cuộc sống chán ngắt và bế tắc của mình.
Trầm cảm đôi lúc được diễn tả như một tình trạng mà ở đó có một khoảng cách giữa cái con người thực tế và con người mong đợi. Cụ thể hơn, chị Diễm mong đợi bản thân là một người được thông hiểu và quan tâm bởi chồng nhưng thực tế thì cái chị nhận được lại chỉ là tiền. Khoảng cách đó càng lớn thì nguy cơ trầm cảm của chị càng cao bởi nó tiềm ẩn một sự thất vọng trong tâm hồn chị. Hay trường hợp của chị Loan cũng tương tự, có một khoảng cách dường như rất lớn giữa một con người chị khao khát là hòa bình và bình yên với chồng nhưng con người thực tế thì lại là “không thể quản lý được cảm xúc tức giận khi bị chồng lên giọng bằng các từ ngữ chợ búa.”.
Thật ra nếu các cặp đôi thực sự thấy còn vì mối quan hệ hôn nhân giữa hai người và đồng lòng muốn “cứu” nó thì vẫn còn cách, thường sẽ được hỗ trợ qua các phiên tham vấn.
01/ Cùng nhau học để gia tăng hiểu biết về đời sống hôn nhân cũng như các nguy cơ và kiến thức về sức khỏe tâm thần nói chung hay trầm cảm nói riêng. Đôi khi trong làm việc tôi nhận thấy nhiều người chỉ cần học để biết rõ ràng kiến thức thì đã có thể trở nên khỏe mạnh hơn
02/ Cải thiện các kỹ năng giao tiếp tích cực và hòa bình. Thật ra kỹ năng có thể tập luyện được nhưng điều gây khó khăn cho nhiều cặp đôi và thái độ đối với việc bàn luận với nhau về các vấn đề của cuộc sống hôn nhân. Có những người tin rằng chỉ nên nói chuyện vui thôi còn những căng thẳng hay lo lắng hay buồn chán thì không nên nói cho người kia biết vì “có mỗi chuyện đó mà mình không giải quyết được thì còn gì là xứng đáng nữa.”. Không đúng, một mối quan hệ an toàn và tin tưởng là có thể nói được với nhau mọi thứ từ tốt đẹp đến không tốt đẹp. Về kỹ thuật thì đương nhiên là phải hòa bình, không gây hấn hay khiêu khích, và không làm tổn thương nhau.
03/ Bàn bạc với nhau trực tiếp về các cảm giác hay dấu hiệu trầm cảm cùng những hệ lụy của nó trên người còn lại và trên các mối quan hệ xã hội khác, kể cả các khả năng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và công việc như thế nào. Và sau đó là lên một kế hoạch hành động để điều chỉnh cho trở nên tốt hơn, và giúp đỡ nhau một cách kiên trì.
04/ Sau cùng, điều có thể làm nhưng với nhiều Việt Nam lại là điều khó khăn là tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp từ các chuyên gia tham vấn và trị liệu. Căn bản của việc tìm kiếm sự giúp đỡ là phải có khả năng bày tỏ vấn đề của mình ra và xác nhận rằng tôi đang gặp khó khăn. Còn lại mọi chuyện sẽ được giải quyết và trở nên tốt hơn.
Không nằm trong phạm vi bài viết này nhưng thật ra có một khả năng ngược lại là một trong hai người hoặc cả hai nếu đang có một sức khỏe tâm thần không tốt như đang bị trầm cảm chẳng hạn thì hoàn toàn có thể gây trục trặc và giảm chất lượng của đời sống thân tình và yêu thương nhau mà lẽ ra một cặp đôi phải được hưởng lấy.