Cha mẹ có thẩm quyền không thể tranh cãi đối với việc nuôi dưỡng (bao gồm nuôi và dưỡng) con cái của họ, bao gồm cả những người là cha mẹ nuôi bởi họ tự nguyện và được cho phép nhận lãnh việc nuôi dưỡng một đứa trẻ vì một lý do nào đó.
Thẩm quyền này về cơ bản có được bởi việc họ chịu trách nhiệm đối với chuyện nuôi đứa trẻ lớn mạnh về thể xác và dưỡng dục thành một người khỏe mạnh về tinh thần. Trách nhiệm và thẩm quyền tương ứng này sẽ được duy trì cho đến khi đứa trẻ bước vào tuổi trưởng thành, mà theo luật là hết 18 tuổi.
Chúng ta điểm qua những quan niệm hiện hành:
1. Con cái là một phần của cha mẹ, do cha mẹ tạo ra, và được nuôi dưỡng bởi cha mẹ nên cha mẹ có quyền quyết định hướng nó theo ý mình.
Hãy cẩn thận với quan niệm này bởi điểm đúng là cha mẹ đẻ ra và nuôi dưỡng… và điểm cân nhắc là từ khi con trẻ xuất hiện nó đã là một con người khác với cha mẹ, trong thân xác lẫn trong tâm thần.
Vậy là chúng ta, những người làm cha mẹ có trách nhiệm nuôi dưỡng con lớn lên và phải tôn trọng sự khác biệt hay sự độc lập của đứa con. Do vậy cha mẹ phải làm cho con có cơ hội để thành chính nó, đồng nghĩa với việc không can thiệp hay bẻ lái để con theo định hướng của cha mẹ.
Trong bối cảnh đó, cha mẹ lại phải để ý, hướng dẫn, và giám sát để con có thể trở thành một con người khỏe mạnh và là một người tốt.
Laurence Steinberg, nhà tâm lý học chuyên về mối quan hệ cha mẹ – con cái nhấn mạnh đến hai yếu tố nền tảng trong nuôi dưỡng con cái:
- Một là tình yêu thương và sự quan tâm liên tục không ngừng nghỉ;
- Hai là sự vững chắc trong việc kỷ luật con cái, hay nói cách khác là làm cho con cái có thể trưởng thành khỏe mạnh.
2. Đã là con thì dù có già cũng là con và cha mẹ luôn có thể can thiệp bằng yêu thương hay kỷ luật bất kể con ở tuổi nào.
Nhớ rằng trách nhiệm và thẩm quyền trên con cái có một giới hạn phổ quát là đến khi con trưởng thành. Tiêu chuẩn luật pháp thường quy định sau 18 tuổi là con trưởng thành, trừ những trường hợp con cái gặp một số vấn đề ảnh hưởng đến khả năng độc lập hay trưởng thành như khuyết tật trí tuệ, còn lại sau 18 tuổi cha mẹ sẽ phải ngưng chuyện nuôi dưỡng con cái, và để chúng tự lo cho bản thân.
Hình dung con cái đã nhờ sự dưỡng nuôi tuyệt đối của mẹ với sự cộng tác của cha trong 09 tháng 10 ngày trong tử cung của bà mẹ, thì 18 năm sau đó là quá trình dưỡng nuôi trong “tử cung tinh thần”. Quá trình 18 năm đó cha mẹ sẽ đảm nhận việc bảo bọc, nuôi lớn, và dạy đỗ con cái mình với sự giúp đỡ được xã hội phân công của trường học, giáo viên, và các hệ thống xã hội khác.
Về cơ bản chúng ta phải ý thức rằng hết 9 tháng 10 ngày con cái chúng ta sẽ ra khỏi bụng mẹ, và hết 18 năm con cái chúng ta sẽ rời khỏi vòng tay của cha mẹ để bước vào đời với toàn bộ trách nhiệm cho chính con cái. Hẳn nhiên với một số trường hợp, 18 năm có thể có vài thất bại khiến đứa trẻ ra cuộc đời rồi gặp khó khăn và điều đó gây ra những tiếc nuối hay đau đớn cho cả trẻ lẫn cha mẹ.
Rất may, xã hội chúng ta có những dịch vụ chuyên nghiệp để có thể hỗ trợ những cá nhân hay gia đình gặp khó khăn trong trường hợp này. Việc liên hệ với các dịch vụ trợ giúp chuyên nghiệp là điều cần thiết để giúp con cái cùng gia đình điều chỉnh và trở nên khỏe mạnh.
3. Khi cha mẹ già đi, con cái phải có trách nhiệm chăm sóc và nuôi dưỡng cha mẹ, được gọi là trả hiếu.
Lưu tâm rằng cha mẹ “già đi” là một khái niệm mơ hồ, chúng ta hay bản thân đứa con sẽ khó xác định khi nào thì gọi là “già đi”. Tôi nghĩ và đề xuất đổi thành “khi cha mẹ mất năng lực tự lo cho bản thân” thay vì “già đi”. Tự lo cho bản thân có thể bao gồm những nhu cầu vật chất như nơi ăn chốn ở, và những nhu cầu tinh thần như sự đề cao, tôn trọng… Khi cha mẹ không thể tự lo được cho họ thì con cái là người hợp lý nhất cả về khía cạnh xã hội, tâm lý, và đạo đức để lo cho cha mẹ.
Trách nhiệm lo cho cha mẹ được luật hóa và vẫn có những tranh cãi bởi những bận tâm về nhân – quả. Khi con cái còn nhỏ liệu cha mẹ đã cung cấp những điều tốt nhất cho con cái hay không, kéo theo một hệ quả là con cái có thể thấy bất công khi phải thực hiện cái gọi là trách nhiệm. Trong trường hợp khác mang tính tích cực, con cái sẵn sàng chăm lo cho cha mẹ bởi tình yêu thương và sự đánh giá cao công ơn của cha mẹ mà không nhất thiết phải gọi là trách nhiệm.
Chúng ta có thể dành chút lưu tâm để suy xét lại khái niệm hiếu thảo. Đó không phải là một trách nhiệm mà là một tình yêu thương và sự quan tâm đến những người có ý nghĩa với mình trong cuộc đời. Đôi khi đơn giản là cha mẹ chỉ cần thật sự yêu thương và dưỡng dục con cái nên người thì khi mình không thể tự lo hoặc trong suốt quãng đời khi con cái trưởng thành, chúng sẽ quay lại yêu thương và chăm sóc cho cha mẹ.
Yếu tố cần loại bỏ là “nỗi sợ”. Cha mẹ thay vì mạnh mẽ và tự tin để giáo dục con cái thì lại lo lắng, sợ hãi, và không tin tưởng vào sự trưởng thành của con. Sự tự tin và mạnh mẽ này luôn bắt nguồn đủ đầy tri thức hay sự hiểu biết về nuôi dưỡng con cái, và xa hơn là từ sự khỏe mạnh của bản thân cha mẹ. Khi con cái lớn lên và rời khỏi cha mẹ, cha mẹ bắt đầu sợ con cái bỏ rơi mình và ra sức kéo con ở lại với mình. Nhiều người không ý thức hoặc không tin rằng chính áp lực kéo con gần mình sẽ gây ra sự xa cách và thậm chí là uất hận với cha mẹ.
Cần thiết là chuyển nỗi sợ hãi thành sự tin tưởng và yêu thương con cái. Những trải nghiệm làm việc trong lĩnh vực tham vấn tâm lý của tôi khiến tôi đi đến một niềm tin vững chắc rằng chính sự yêu thương và giáo dục con đúng đắn sẽ cải thiện được chuyện cha mẹ thôi sợ hãi trong hành trình nuôi dưỡng con cái.
Xã hội hiện hành mang tới cho chúng ta một “thực đơn” của các món giáo dục con cái, việc của chúng ta là chọn món đúng. Tôi hiểu đây là một thách thức với nhiều người và để xử lý thách thức này, cha mẹ phải dựa vào những cá nhân hay những tổ chức đáng tin cậy. Dù chắc chắn không dễ để biết ai hay tổ chức nào đáng tin cậy, tôi nghĩ chúng ta điều hướng sự tham khảo của mình bằng việc xác định những hướng dẫn đó có khả năng làm cho con cái chúng ta trở thành bản thân chúng một cách khỏe mạnh hay không.
Bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào giúp con cái chúng ta trở thành đúng là chúng thì đều có thể xem là đáng tin cậy. Còn lại là nhận thấy có phù hợp với vận hành của gia đình mình không. Chúng ta cũng rà soát lại ước muốn của bản thân, nếu bản thân chúng ta muốn con cái nghe theo mình bởi vì “mình là đúng” đều có nguy cơ bước vào sai lầm.
Ý thức rằng, trách nhiệm và thẩm quyền của người làm cha làm mẹ là hỗ trợ và giáo dục con cái thành người trưởng thành như chúng muốn, và tập trung vào nhiệm vụ để phục vụ cho chính mục tiêu và lý tưởng của bản thân.
Ngô Minh Uy