Ở đây tôi cung cấp cho bạn một danh sách những gạch đầu dòng để có thể dán ngay lên tủ lạnh!
… Vài ngày trước, đứa con gần 6 tuổi của tôi lao xuống cầu thang với con búp bê đang ôm trong tay và thông báo với tôi rằng “Em bé của con có virus corona…”, vừa xong con tôi cầm thứ gì đó (may thay đó chỉ là một vật nhọn bằng cao su thôi!) đâm vào con búp bê như thể nó chỉ là một trái bóng, “… nên con sẽ làm thế này với nó!” – nó nói.
Còn đứa con 4 tuổi của tôi thì buồn bực vì không được đến trường mẫu giáo (bây giờ thì trường học vẫn mở cửa dù việc này có lẽ sẽ sớm thay đổi thôi, như mọi dấu hiệu đều cho thấy là nên như vậy). “Và tất cả đều tại vì con vi-rút ngu ngốc đó cả” – thằng bé càu nhàu khi đang mặc đồ sáng nay.
Chỉ mới đây thôi, những cụm từ như virus corona, Covid-19, “Giãn cách xã hội” (social distancing – việc giữ khoảng cách trong mọi hoạt động xã hội, nhằm ngăn ngừa lây lan covid-19) là những thuật ngữ còn khá mơ hồ, không được nhiều người biết đến. Và bây giờ thì trên những phương tiện truyền thông đại chúng đã tràn ngập thông tin về chúng. Chúng ta đang bị choáng ngợp trong hàng tá thông tin. Và rồi lại phải “ngụp lặn” lần nữa vì mọi thứ thay đổi theo từng giờ đồng hồ. Như một tất yếu, chúng ta buộc phải thích nghi và điều chỉnh lịch trình của mình, những thói quen sinh hoạt thường ngày, những mong đợi và dự định cho tương lai. Nếu phải mô tả bầu không khí hiện tại … có lẽ một sự bất định khó chịu và bực bội sẽ được cho điểm ở mức cao nhất trên thang điểm 10 và mức tệ nhất -0 điểm- sẽ là cảm giác tồi tệ như khi bị khủng bố vậy, thì hầu hết khoảng thời gian dạo gần đây là ở đâu đó nằm giữa hai mức độ này.
Những bài báo về việc hướng dẫn làm cha mẹ trong thời điểm hiện tại đã và đang được viết rất nhiều, như việc làm thế nào để nói chuyện với con cái đồng thời giúp chúng xoa dịu nỗi lo lắng và sợ hãi. Thực sự tôi đã đọc nhiều bài trong số đó, cũng có đóng góp cho một số bài viết. Và giờ thì tôi quyết định tự viết một bài của riêng mình. Vì sao ư? Bởi vì thứ tôi chưa thấy là một danh sách liệt kê rõ ràng những việc cần làm, một bản tổng kết những lưu ý ngắn gọn, ngọt ngào và thực tiễn mà bạn có thể in ra và dán lên tủ lạnh để tham khảo và nhắc nhớ mỗi ngày. Và đó sẽ là sự đóng góp của tôi ngày hôm nay – danh sách mà tôi đã đề cập đến trong lời đầu tiên:
01. Là “người lớn” trước con trẻ.
Hãy chủ động bắt chuyện với con, đó là trách nhiệm của chúng ta. Liên tục cuộc đối thoại bằng việc hỏi han những điều mà chúng nghe được về loại vi-rút này, để điều chỉnh thông tin sai lệch nếu có và trả lời thành thật những câu hỏi của con bằng những câu từ ngắn gọn, dễ hiểu (vẫn đảm bảo tính khoa học). Trẻ con dễ bị “sa lầy” vào ngôn từ, chúng không thể hiểu và nhớ được hết những lời dông dài và phức tạp của người lớn.
02. Chỉ ra những điều khác biệt.
Ví dụ: những bữa tiệc sinh nhật bị huỷ, mẹ thì từ giờ làm việc ở nhà, trường học đóng cửa, mọi người sẽ không đi du lịch cho kỳ nghỉ xuân.
03. Chỉ ra những điều vẫn y như cũ.
Như việc con vẫn có món ngũ cốc Honey Nut Cheerios cho bữa sáng, con vẫn được xem các chương trình truyền hình yêu thích, và cả nhà vẫn phải đánh răng mỗi ngày.
04. Chơi, chơi và chơi.
Trẻ con khám phá thế giới và phát triển trí tuệ thông qua những con thú nhồi bông, búp bê, mô hình nhân vật hành động (figure), và những bộ trang phục. Hãy để cho con bạn tự nhiên thể hiện sự tức giận và cách kiểm soát đối với con vi-rút bằng cách của riêng nó. Có thể như công chúa Elsa sẽ làm phép để đóng băng những con virus đó ngay lập tức. Hay như chú chó cứu hộ Ryder và những người bạn sẽ nhận nhiệm vụ giải cứu những người bị mắc bệnh. Hay bạn có thể trộn lẫn thuốc chữa bệnh Covid-19 vào thức ăn bằng cách tô nhiều màu sắc hay rắc những hạt cườm lấp lánh lên chúng, hay bất cứ ý tưởng sáng tạo nào khác.
05. Cất điện thoại đi cho những cung thời gian định trước.
Những đứa trẻ của chúng ta rất nhạy cảm và sẽ thấy không thoải mái, khó chịu hay có khi lo lắng và hụt hẫng khi thấy chúng ta bị phân tâm. Việc lẩm bẩm “Mmmmmm” khi con đang kể chuyện và tay bạn thì vừa kéo vừa lướt trên màn hình điện thoại sẽ không giúp ích gì cả. Hãy có chủ đích và rõ ràng với việc sử dụng điện thoại của mình. Ví như thế này: “Ba/Mẹ bây giờ sẽ chơi với con, nên ba/mẹ sẽ để điện thoại lên kệ”; và “Bây giờ ba/mẹ cần kiểm tra điện thoại ít phút nên sẽ không chơi được trong một lúc nhé”.
06. Trật tự và cố định/ đều đặn. (Hãy xem chúng như hai người bạn chí cốt)
Ngay cả khi thông thường mà nhất là trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày thì “2 người bạn này” có vẻ hơi xa lạ, và mọi thứ trên thế giới thì có thể hỗn loạn và không thể đoán trước được, nhưng gia đình bạn thì không cần phải như thế. Hãy cân nhắc việc thiết lập một thời gian biểu rõ ràng cho mỗi ngày trong tuần và treo nó lên cho tất cả mọi người cùng nhìn thấy (dùng hình ảnh sẽ rất hữu ích nếu con bạn chưa biết đọc).
07. Công nhận cảm xúc tức giận và thất vọng.
Đúng thật là bực mình và phiền phức khi phải hủy hết tất cả kế hoạch đi chơi của kỳ nghỉ xuân. Hay những bữa tiệc ngủ. Hay vở kịch của trường… Cho con biết con được quyền khóc, hay đánh đấm lên chiếc sofa, thậm chí la lên hết cỡ một lúc để trút hết nỗi lòng ra. Rõ ràng là dành thì giờ để đi chơi trong công viên gần nhà thay vì đi chơi ở Disney World chắc chắn không phải là một “chuyến phiêu lưu siêu siêu vui”. Đứa trẻ của bạn chỉ là “đứa nhỏ”, chứ không ngốc nghếch.
08. Thay đổi lối suy nghĩ và nhìn vào mặt tích cực.
Có lẽ đây là thời điểm thuận lợi để chúng ta… dành nhiều thời gian cho gia đình hơn khi cả hai vợ chồng đều có thể làm việc tại nhà. Hoặc cuối cùng thì con cũng đã có cơ hội để thực hiện “dự án” nghệ thuật hoành tráng mà bản thân đã ấp ủ từ lâu. Hoặc bạn có thể giao cho con một nhiệm vụ hay một công việc mới khi giờ đây cả nhà đều cần phải ở nhà làm việc cùng nhau và có thể nhấn mạnh hình tượng “một người lớn” trong nhà mà con sẽ trở thành và điều đó sẽ tạo động lực cho con phấn khích và nỗ lực để hoàn thành “sứ mệnh quan trọng” mình được đảm nhận.
09. Nhấn mạnh sự chủ động.
Bạn và gia đình sẽ không chỉ thụ động ngồi ở nhà chờ đợi những lực lượng chức năng từ bên ngoài -mà bạn không hề kiểm soát được- đến khi nó thành hình (như sớm muộn gì thì cũng sẽ có) thì bạn mới có hành động chứ? Đừng! Hãy chủ động vạch ra cụ thể những gì mà bây giờ bạn sẽ làm, những gì tất cả chúng ta đều cần phải làm, như một bộ các hành động phải nằm lòng khi yên ổn cũng như khi có biến. Nói với con rằng gia đình ta đang làm đúng vai trò của mình khi đóng góp cho cộng đồng qua việc góp sức ngăn chặn vi-rút bằng cách rửa tay đúng cách, cùng nhau hành động như những siêu anh hùng lan tỏa sự an toàn và khỏe mạnh ra khắp thế giới.
10. Trả lời câu hỏi của con với thông tin đúng sự thực. Và dừng ở đó.
Hãy trả lời trung thực nếu một lúc nào đó con bạn có câu hỏi về vi-rút corona. Sau đó thì dừng nhé (tránh tiếp tục nói chuyện bằng các chủ đề khác hoặc nói thêm dông dài về điều mình vừa được hỏi). Nếu con còn câu hỏi thì tự chúng sẽ hỏi tiếp, và khi đó bạn có thể tiếp tục trả lời.
11. Con cứ hỏi đi hỏi lại cùng một (nội dung) câu hỏi thì … Chỉ ra điều đó!
“Nhưng mà nhà mình có bị nhiễm không ba ơi?”, “Từ đã, nhà mình sẽ bị nhiễm ư?”, “Ông bà mình sẽ bị nhiễm hả mẹ ơi?”,… Nếu con liên tục hỏi những câu hỏi giống hay tương tự nhau thì đó là dấu hiệu cho thấy con đang tìm kiếm cảm giác an toàn, cũng là một biểu hiện của lo âu. Bạn hoàn toàn có thể trấn an con bằng cách chỉ ra cho con thấy ý nghĩa của sự việc đang diễn ra với con, ví dụ: “Đôi lúc khi lo lắng thì tự nhiên mình sẽ hay lặp lại câu hỏi giống nhau, cứ hỏi hoài, hỏi lại và muốn hỏi nữa, cái sự lo lắng đó nó khiến mình cứ nghĩ rằng làm như vậy là tốt, là mình sẽ thấy ổn hơn, nhưng mà thật sự thì không phải vậy đâu.”
12. Sau đó thì bày ra, áp dụng “chiến lược” hiệu quả để giúp con giải tỏa.
Giải pháp hữu hiệu khi lo lắng là tác động vào cơ thể (“Mình cùng nhau tập nhảy jumping jacks nào, làm theo mẹ nhé!”), hay hít thở thật sâu (“Con hãy ngửi mùi bánh quy bay ra từ lò nướng đi… Mmmm… bây giờ thì thổi cho bớt nóng để măm măm nào”). Bạn còn biết điều gì khiến cho nỗi lo trở nên lớn hơn nữa không? Đó là lo về việc mình lo! (Khi mà con có thể nói rằng “Rồi thì giờ mình lo về việc mình lo là mình lo!” thì tự nhiên bạn và con đã trong một tương tác vui nhộn và mọi thứ không còn cảm giác tệ hại nữa.)
13. Không vấn đề gì khi nói với con: “Ba/Mẹ không biết nữa” hay “Để từ từ ba/mẹ nghĩ xem đã”.
Con trẻ cần cảm nhận sự tự tin từ cha mẹ được thể hiện một cách thiệt sự điềm tĩnh và rõ ràng. Điều này không đồng nghĩa với việc cha mẹ biết tuốt mọi câu trả lời. Hãy tạm ngưng, suy nghĩ, tra cứu nguồn thông tin đáng tin, cũng có thể hỏi ý kiến, trao đổi với một người bạn cũng làm cha mẹ về cách họ phản hồi với con họ.
14. Vận động.
Hãy cùng con nhún nhảy, múa may, vươn tay vươn chân, kéo giãn các bộ phận cơ thể ra. Hay tổ chức một bữa tiệc nhảy múa cả gia đình là một ý tưởng hấp dẫn để hiện thực hoá. Sự kết nối giữa tâm trí và cơ thể là một sự thật chắc chắn. Khi mà con người ta cảm thấy hài hoà về mặt cơ thể, trạng thái cảm xúc của ta cũng sẽ được cải thiện.
15. Quan tâm chú ý đến cộng đồng, cả khu vực đang sinh sống lẫn bình diện thế giới.
Nói ra bạn sẽ làm thế nào để thăm biết liệu những người hàng xóm lớn tuổi đã có đủ những thứ cần thiết. Lưu ý rằng tất cả mọi người trên thế giới đều đang cùng nhau nỗ lực để tìm ra cách giải quyết cho “đại dịch” này bằng những hành động tử tế, hào phóng và trách nhiệm. Hãy thử đoán xem có bao nhiêu người trên con phố cũng rửa tay cùng lúc khi mình rửa tay. Gia đình của bạn không đơn độc trong việc xử lý những thách thức đang gặp phải, gia đình bạn là một phần tử trong một toàn thể to lớn cùng đồng lòng chống dịch, kể cả cách nửa vòng trái đất.
16. Để con bạn chơi trò “Em bé”.
Một cách tự nhiên và phổ biến mà trẻ nhỏ rất thích để đáp ứng nhu cầu liên quan sự giáo dưỡng và cảm giác dễ chịu cho chúng là chơi sắm vai em bé, kể cả trực tiếp (“Mình giả bộ ba/mẹ là em bé của con nhé”) hay gián tiếp (ví dụ như giả tiếng nói của em bé). Đừng vội dừng cuộc chơi của chúng mà thay vào đó hãy chơi cùng với con. “Ôi bé cưng của mẹ, đây, để mẹ bế con lên, ôm con nha”. Không phải bạn cũng mong ước chính bạn được chơi trò “em bé” lúc này ấy chứ đúng vậy không?
17. Lường trước việc con lại như cũ. (trong tình trạng không tốt)
Khi trẻ phải thích nghi với một lối sinh hoạt hoàn toàn mới hay cảm nhận được sự lo lắng hiện diện xung quanh, thì bộ não đang phát triển của chúng không thể luôn duy trì được trạng thái tốt lành như đã đạt được trước đó vào mọi lúc mọi nơi; những nguồn lực bên trong đứa trẻ đã tập trung cho một sự việc mới, và khi đó thứ gì khác lấp vào. Hãy nhớ lại xem hồi con bạn tập dùng bô cũng đã từng xảy ra những tai nạn nho nhỏ, hay thời con đến tuổi đi trường mẫu giáo khi đã có vẻ khá tự tin vào bản thân và tự mình tập làm hầu hết mọi thứ lại có biểu hiện quay lại dính chặt lấy mẹ. Mọi việc đó đều bình thường thôi, rồi sẽ ổn cả và được lường trước.
18. Chăm sóc bản thân.
Điều quan trọng đầu tiên mà con trẻ cần để giữ bình tĩnh trong giai đoạn khó khăn chính là ba mẹ (hay người chăm sóc) giữ được bình tĩnh trong giai đoạn khó khăn đó. Nếu bạn đang thấy hoảng sợ hay quá tải, hãy làm mọi thứ có thể để tự cân bằng chính mình trước khi gắng giúp cho con của bạn. Nếu sự cố gắng của bạn nhằm xoa dịu con không đồng bộ với biểu hiện lo lắng và năng lượng của bạn, con trẻ sẽ để ý thấy, và điều đó thậm chí còn gây nhiều áp lực hơn cho chúng. Hãy tin tưởng vào việc tỏ ra thành thật hơn là né tránh nó: “Ba/Mẹ đang cảm thấy có chút lo lắng, nên ba/mẹ sẽ làm vài động tác thở sâu trước khi trả lời câu hỏi của con. Con có muốn lại ngồi cạnh ba/mẹ và chúng ta làm cùng nhau không?”.
19. Tìm sự hỗ trợ chuyên nghiệp nếu bạn thấy cần.
Nếu bạn cảm thấy bối rối hay lo lắng về điều mà con bạn làm hay nói ra, xin đừng ngần ngại tìm sự trợ giúp từ một chuyên gia về sức khỏe tâm thần cho trẻ để được hướng dẫn. Tất cả chúng ta đều đang đối diện một vấn đề hoàn toàn mới và đầy thách thức, và bạn không cần phải tự xoay sở một mình.
==============
Nguồn: https://www.psychologytoday.com/…/parenting-during…
Người dịch: SIN. Trung tâm đào tạo và dịch vụ tâm lý chuyên nghiệp WELink.
Tham khảo thêm về chủ đề trò chuyện với con từ UNICEF: https://bom.to/v0KJUp