Để cảm nghiệm thành thực với bản thân, trước tiên ta cần ý thức rõ rằng mỗi người chúng ta là một thực thể sáng tạo và có nhận thức – một bản thể được tạo ra hoàn toàn riêng biệt.
Sự nhận diện chính là việc quan sát. Nó là khả năng quan sát một cách khách quan những gì đang diễn ra bên trong chính mình như thể đang xảy ra với ai đó trước mắt mình vậy. Nó như “quan sát viên” hiện diện ở bên trong mỗi người chúng ta.
Ai trong chúng ta cũng đều sẵn có khả năng nhận diện từ khi được sinh ra. Theo tiến trình lớn lên, khả năng tự nhận diện bản thân cũng dần phát triển, giúp ta quan sát được một cách sâu sắc và rõ ràng hơn về những điều ta nghĩ, những rung động ta cảm, những lời ta nói và những việc ta làm.
Ý thức là một phần của sự nhận diện mà dần được “rẽ nhánh” và định hình bởi ảnh hưởng từ các nhân tố trong cuộc sống hàng ngày như: cha mẹ, giáo viên, bạn bè và cả văn hóa xã hội nói chung. Ý thức đó thường chi phối cách ta có những trải nghiệm cá nhân và cách mà ta nghĩ mọi người xung quanh nhìn nhận về mình.
Tự ý thức – thường hoạt động bởi “nhiên liệu” mang tên “nỗi sợ bị từ chối” – là khi ta đưa ra những đánh giá về bản thân dựa trên góc nhìn của chính mình cũng như điều mà ta nghĩ người khác nhìn nhận về ta. Khi chúng ta tự ý thức, quá trình này thường có đặc thù là “tâm trí khỉ” (tâm trí đầy xáo động), đối thoại nội tâm, hay những lời độc thoại theo hướng tiêu cực như: “Tôi không thông minh như hầu hết những người khác”, “Tôi không đủ tốt”, “Tôi quá béo”, “mũi của tôi quá to”, “Tôi quá thế này” và “Tôi quá thế kia”, “Tôi lúc nào cũng…” hay “Tôi chẳng bao giờ…”. Bạn có nhận ra điều nào nghe quen không? Đã bao giờ bạn từng tự nói với mình điều nào trong những dòng kể trên chưa?
Hãy nghĩ về một tình huống khiến bạn lo lắng. Có thể là một màn thuyết trình bạn phải hoàn thành chẳng hạn. Giả dụ dù rất ghét việc đó, bạn đã lần nào lắng nghe điều bản thân nói với chính mình trước khi thực hiện nó không? Có khi nào dòng suy nghĩ đó có những ý như: “Mình chẳng hài hước hay dí dỏm gì cả”, “Đây sẽ là một thảm họa!”, “Lỡ như có ai hỏi một câu mà mình không trả lời được? Hẳn là mình sẽ thành trò hề chính hiệu nếu mình làm hỏng mọi thứ”.
Đó là tiếng nói của “kẻ phán xét” trong chính chúng ta. Nó lặp đi lặp lại những thông điệp tiêu cực mà có thể nhỏ nhen và khắc nghiệt với bản thân ta hơn đối với bất kỳ ai khác.
Và một khi “kẻ phán xét” ấy thuyết phục được ta rằng ta “dưới chuẩn” hay không đủ giá trị theo cách nào đó, ta bắt đầu dựng lên các lớp phòng thủ để bảo vệ bản thân, để đạt thành tích, để được công nhận, để tìm kiếm sự tán dương, và để tránh những tình huống có thể bị từ chối hay tổn thương. Khi ta “bị đầy” bởi những phòng bị (thu mình hay chống đối) và nỗ lực kiểm soát cách người khác nhìn nhận ta, chúng cũng sẽ đồng thời chi phối cách mỗi người chúng ta nhận diện và là chính mình.
Điều này ngăn cản chúng ta hiện hiện bằng bản thể chân thật của mình trong các mối quan hệ và ngược lại, đối phương cũng khó làm điều tương tự với ta. Kết quả là không một ai hiện diện với bản thể chân thực của mình. Thay vào đó, chúng ta chỉ cứ tiếp nối tiếp hành động một cách vô thức và làm cho có.
Nhưng ai mới thực sự là người có quyền kiểm soát? Chính là bạn. Có thể bạn nghĩ đó là “kẻ phán xét” bên trong bạn nhưng chính bạn mới là người có quyền quyết định. Và cả khi “kẻ phán xét” ấy luôn tồn tại cạnh bên bạn, bạn mới chính là người quyết định tất cả, và bạn là người kiểm soát điều bạn muốn tập trung vào.
Vậy nên, bằng cách chú tâm vào việc nhận diện, vào “quan sát viên” bên trong mình và lùi lại quan sát bản thân từ khoảng cách nhất định, bạn sẽ có thể có được cho mình một số thông tin giá trị từ quá trình tự nhìn nhận ấy.
Ví dụ: “Ngay lúc này đây tôi đang dành thời gian lắng đọng để chú tâm tự ý thức”, “Tôi đang cảm thấy an tĩnh và hạnh phúc”, “Tôi đang lo lắng và căng thẳng”. Và thông qua những trạng thái quan sát đơn giản này, bạn dần được trang bị tốt hơn để có được lựa chọn là bản thể chân thật toàn vẹn nhất của mình.
Chuyển ngữ bởi: Nguyễn Viết Bảo và Sín Ngọc Đoan Khánh – Trung tâm Tâm lý Chuyên nghiệp WELink.
Nguồn: https://youtu.be/HIhEMk7CZ-A?si=ch0ftpwxVTbn-JoG https://youtu.be/HIhEMk7CZ-A?si=ch0ftpwxVTbn-JoG