Khủng hoảng được định nghĩa là một sự đảo lộn, một sự gãy đổ hoặc hư hỏng đối với một cá nhân hoặc gia đình bình thường. Bối cảnh hoặc tình huống hình thành khủng hoảng là không thể giải quyết được bằng các nguồn lực giải quyết vấn đề thông thường. Cần phân biệt khủng hoảng với một vấn đề hoặc một tình trạng khẩn cấp. Trong khi một vấn đề có thể tạo ra sự căng thẳng và có thể là khó khăn để giải quyết, nhưng những cá nhân hoặc gia đình đều có khả năng tìm ra được một giải pháp. Nói như vậy có nghĩa rằng khi một vấn đề có thể được giải quyết bởi cá nhân hoặc gia đình thì đó không phải là một khủng hoảng.
Tình trạng khẩn cấp có tính chất đột ngột, chẳng hạn khi cuộc sống đang ở trong hiểm nguy bởi một tai nạn, một nỗ lực tự tử, hay bạo lực gia đình. Tình trạng này ngay lập tức phải được chú ý tới bởi luật pháp, hoặc bởi những chuyên gia được đào tạo nhằm giúp đối diện với những sự kiện mang tính đe dọa đến cuộc sống. Nhưng nếu tình huống có thể đợi được từ 24 đến 72 giờ để nhận được sự trợ giúp chuyên nghiệp mà không đặt cá nhân hoặc gia đình vào trong tình trạng hiểm nghèo, thì nó là một khủng hoảng chứ không phải là tình trạng khẩn cấp.
Dưới đây là chín bước căn bản và thực tế mà cha mẹ hoặc người lớn có thể sử dụng để giúp con của mình vượt qua được những khủng hoảng trong cuộc sống:
Bước 1: Xây dựng một mối quan hệ tin tưởng.
Bước này nhấn mạnh đến việc xây dựng một mối quan hệ chân thành, tôn trọng, và nhạy cảm đối với những cảm xúc và hoàn cảnh của trẻ em khi đang trong cuộc khủng hoảng. Cha mẹ hoặc người chăm sóc cần lưu tâm sử dụng kỹ năng lắng nghe một cách chân thành và không xét đoán để giúp đứa trẻ có thể đặt được niềm tin vào người mà chúng đang nói chuyện.
Bước 2: Khơi gợi và khích lệ bộc lộ những cảm xúc và cảm giác đau khổ.
Những cảm xúc như tức giận, đau khổ, và những cảm xúc khác liên quan đến khủng hoảng hiện tại được tập trung vào trong bước hai nhằm giúp trẻ em bộc lộ ra được bên ngoài. Chẳng hạn cha mẹ có thể hỏi đứa trẻ: “cha/ mẹ biết là con đang cảm thấy rất tệ, nhưng không biết được chắc chắn là hiện con đang cảm thấy như thế nào? Con có thể nói về những cảm xúc của con để ba mẹ có thể hiểu rõ hơn không?”.
Bước 3: Thảo luận về những sự kiện đã xảy ra đột ngột (gây nên sự khủng hoảng).
Sau khi mối quan hệ đã được thiết lập với trẻ em, sự tập trung được hướng về cách thức nhìn nhận của đứa trẻ đối với các sự kiện xảy ra, cách thức nào mà một sự kiện hoặc một chuỗi sự kiện có thể tạo ra khủng hoảng. Việc nói về các sự kiện đã xảy ra và từ đó đã gây ra khủng hoảng trong một mối quan hệ tin tưởng là dịp để đứa con có cái nhìn khác về các sự kiện, hoặc đơn giản là không còn né tránh hay sợ hãi khi nhắc đến các sự kiện đó trong cuộc sống.
Bước 4: Đánh giá những điểm mạnh và những nhu cầu.
Việc đánh giá những điểm mạnh và những nhu cầu được thực hiện trong quá trình nói chuyện với con. Không chỉ giúp đứa trẻ nhận diện ra được những điểm mạnh và những nhu cầu, cha mẹ còn còn có thể giúp đánh giá về tiềm năng của việc vượt ra khỏi khủng hoảng của đứa con. Rất nhiều cha mẹ có khuynh hướng che chở, bảo bọc và muốn làm tất cả mọi chuyện cho con, tuy vậy, ở đây cha mẹ được khuyến khích để “nhường” việc đó cho chính đứa trẻ. Trong mỗi con người đều luôn có sẵn những tiềm năng để chống chọi lại với những biến cố đau thương và thay đổi hoàn cảnh. Hãy giúp con của mình nhìn thấy những điểm mạnh của bản thân và khích lệ con thực hiện những hành động thay đổi.
Bước 5: Tạo ra một sự giải thích rõ ràng.
Sự tập trung không phải hướng về chuyện gì đã xảy ra, mà hướng về việc tại sao điều đó lại xảy ra. Đây là điểm mấu chốt của vấn đề khủng hoảng. Sự rõ ràng về các thông tin liên quan đến cuộc khủng hoảng có thể giúp cho trẻ em nhận diện ra được ý nghĩa của khủng hoảng và cách thức để có thể vượt qua. Cha mẹ có thể giúp con hiểu rõ ràng về những gì đã xảy ra thông qua việc giải thích rõ ràng tất cả các thông tin liên quan (minh bạch), thay vì giấu một vài thông tin vì cho rằng điều đó không nên nói với con.
Bước 6: Tái lập lại các chức năng nhận thức.
Trong bước này, cha mẹ có thể giúp cho con xác định được các khả năng khác nhau có thể được lựa chọn thay thế để giải quyết khủng hoảng. Rất phổ biến là khi có khủng hoảng, đứa trẻ có thể chỉ nhìn thấy một khả năng duy nhất để phản ứng, tuy vậy, cha mẹ có thể giúp để đứa trẻ hiểu rằng, bất kỳ một vấn đề nào của cuộc sống đều luôn có hơn một giải pháp. Kiên nhẫn, lắng nghe, và gợi ý rõ ràng, dần sẽ giúp con hiểu được rằng ngoài phản ứng gây đau đớn cho bản thân vẫn có thể còn những phản ứng khác tích cực hơn nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng.
Bước 7: Lập kế hoạch và thực hiện.
Đây là bước thể hiện rõ ràng quyết tâm vượt qua sự khủng hoảng. Thông qua việc lập kế hoạch, các mục tiêu ngắn và dài hạn của việc vượt qua khủng hoảng sẽ được đứa trẻ nhận thấy. Cha mẹ có thể đồng hành cùng con trong quá trình thực hiện từng hành động một để vượt qua nó, có thể đó là việc nói về những gì mình đã trải qua, cũng có thể là nói về những bài học hoặc ý nghĩa của cuộc khủng hoảng…
Bước 8: Kết thúc.
Khi cha mẹ cảm nhận được rằng con của mình đã đạt được mức độ ổn định và vững vàng sau khi đã giải quyết được khủng hoảng thì có thể nghĩ đến việc “dừng can thiệp” và khuyến khích con tự quản lý cuộc sống của mình. Cha mẹ có thể giúp con nhìn lại tất cả những gì đã xảy ra, và ghi nhớ những kinh nghiệm tích cực có thể giúp đối diện tốt hơn với các biến cố trong tương lai.
Bước 9: Theo dõi và hỗ trợ kịp thời.
Sau khi kết thúc, cha mẹ mặc dù nên để cho con của mình tự quản lý cuộc sống nhưng không phải theo cách “mọi chuyện đã xong”, vì thỉnh thoảng đứa trẻ vẫn có thể có những lúc trở nên lo lắng khi nghĩ về những gì đã trải qua. Những lúc như vậy, đứa trẻ cần sự hiện diện và sự lắng nghe của cha mẹ. Thỉnh thoảng cha mẹ cũng có thể hỏi con những câu như dạo này con thấy thế nào rồi hoặc bày tỏ sự khích lệ về những thành quả đạt được trong cuộc sống hiện tại của con.