Bất kể dạng thức nào của trầm cảm thì điều cần lưu tâm là tình trạng chán nản, mất hứng thú, không có động lực, gặp các rắc rối trong ăn uống hoặc giấc ngủ, và (rất nhiều) có ý định hay hành vi tự tử. Bất cứ dạng thức nào cũng tồn tại một mức độ nguy hiểm mà người liên quan phải chú tâm đến.
Có một khoảng thời gian trước đây trong xã hội Việt Nam chúng ta nổi lên cơn sốt về trầm cảm, khiến nhiều người có cảm giác ai cũng bị trầm cảm, đương nhiên nhất là các chị em phụ nữ. Tình trạng tự mình đưa ra chẩn đoán sau khi nghe loáng thoáng ai đó nói về một vài triệu chứng của trầm cảm, hoặc có khi được tiếp tay bởi các nhà trị liệu không đảm bảo về chất lượng chuyên môn là điều đáng suy nghĩ và cần được dừng lại.
Tuy vậy việc không xác nhận mình có vấn đề hay dấu hiệu trầm cảm cũng nguy hại không kém, bởi khi đó những người có dấu hiệu đang vô tình hoặc cố ý làm vài “động tác giả” để che giấu nó đi, nhưng điều đó về lâu dài là gây thiệt hại nhiều hơn cho cá nhân. Trang thông tin có tên “khám phá tâm trí bạn” (exploringyourmind) vào đầu năm nay có đề cập đến 05 thói quen thường được các cá nhân dùng để che giấu sự trầm cảm như sau:
Thứ nhất là những người này che giấu trầm cảm bằng cách “thúc ép” bản thân hòa đồng với người khác hay còn gọi là “hòa đồng một cách ám ảnh”. Đó là những người mà chúng ta gặp gỡ hàng ngày trong các cuộc vui chơi và thậm chí chỉ là ngồi với nhau thâu đêm, họ đôi khi còn là người chủ xướng các cuộc vui và người khác rất thích thú khi ở bên họ, như thể họ là người luôn cống hiến bản thân cho người khác mà không màng đến các nhu cầu và lợi ích của bản thân.
Vấn đề chỉ được “cảm” khi họ rời một cuộc chơi và phải đối diện với chính mình, nhưng thường là họ sẽ lại bày ra các cuộc vui chơi tán gẫu khác với bao nhiêu bạn bè mới quen hay quen thân lâu ngày của họ.
Dấu hiệu thứ hai là những người này thường nói quá nhấn mạnh về tình trạng sức khỏe tuyệt vời của mình. Từ ngữ họ dùng không chỉ là “tốt” hay “ổn”, mà luôn là “tuyệt vời”, “khỏi phải nói”…
Tôi có một người bạn gặp vô vàn rắc rối trong mối quan hệ hôn nhân, nhưng anh ấy lại luôn “rạng ngời” bên bạn bè của mình với những câu nói hùng hồn kiểu như: cứ chơi đi vì biết đâu ngày mai vẫn thế.
Thứ ba là họ luôn nói và nói nhiều về một thời quá khứ oanh liệt hoặc có khi là một “tuổi thơ dữ dội”, là những điều mà có vẻ như họ rất tự hào và không thể bỏ quên nó được. Lần nào gặp nhau thì cũng lại nhanh chóng đề cập đến quá khứ. Đó là một mẫu hình của những người không sống với những trải nghiệm hiện tại mà chỉ dùng hiện tại để nhắc về quá khứ của mình cùng bạn bè hay bất kỳ ai.
Có những người đêm đêm nốc rượu và ca bài ca về quá khứ của bản thân, thường có khi còn dùng tiếng ngoại quốc dù đang sống và đang chơi với những người Việt tại quê nhà.
Thứ tư là những người này có thể có những vấn đề về ăn uống hoặc là có các vấn đề về đường tiêu hóa. Họ có thể vì lý do này lý do khác mà không có cảm giác thèm thuồng một món ăn gì đặc biệt. Một trong số những người bạn của tôi hay nói: “gắp miếng thịt cho vào mồm và như ăn miếng đậu hủ, vậy là tao đang ăn chay còn gì”.
Những câu nói nghe như đùa giỡn, tiếu lâm về chính mình có thể mang lại tiếng cười cho người xung quanh nhưng với bản thân thì họ thật sự không thiết việc ăn uống. Có rất nhiều người nghiện rượu có cảm giác đó, và thật ra là nó đang ẩn chứa một tình trạng trầm cảm.
Cuối cùng, dấu hiệu thứ năm là họ gặp trở ngại trong giấc ngủ. Không hẳn là không ngủ được mà chỉ là họ “không muốn ngủ” hoặc sẽ là người rất dễ thức giấc khi có bất kỳ tiếng động nào. Chúng ta có thể thấy rất nhiều người nữ trong các gia đình không phải vì lý do tuổi tác nhưng họ cực kỳ ngủ ít và gặp khó trong việc ngủ lại sau khi đã giật mình tỉnh giấc, dù đó là lúc giữa khuya.
Trầm cảm được nhìn thấy như một vấn đề về sức khỏe tâm thần nghiêm trọng nhất và về sức khỏe nói chung thì chỉ đứng sau các rối loạn tim mạch. Với bối cảnh đó thì “trầm cảm tiềm ẩn” như là một sự rình rập gây tác hại đến chất lượng cuộc sống của con người trong thời đại này.
Mong rằng những dấu hiệu ở trên có thể được dùng như những dấu hiệu cảnh báo với bất kỳ ai, và chẳng có loại trừ ai bao giờ. Tham vấn tâm lý là một hoạt động có thể giúp đỡ những người như vậy, chúng ta gặp các chuyên viên tham vấn không phải để “chữa bệnh” mà còn là để “nâng cao chất lượng sống” của bản thân và qua đó gián tiếp giúp cho cộng đồng và gia đình của mình trở nên khỏe mạnh.
Saigon 16/04/2019
Ngô Minh Uy