Nhìn người vợ chảy nước mắt, anh chồng hơi nhếch môi: “lại nữa rồi, đóng phim nữa.”. Hãy trong trường hợp khác khi anh chồng đang chuẩn bị rời nhà, cô vợ có thể nói lớn từ một căn phòng: “nhà này mình con này sống thôi, còn lại ai cũng chỉ ở tạm thôi!”.
Và rất nhiều tình huống hay câu chuyện tương tự cho thấy cái ẩn uất tức tới được thể hiện bằng hằn học và đánh giá thấp vợ hoặc chồng của nhau. Những trường hợp này được Gottman gọi tên là thái độ và ngôn từ “khinh miệt” trong đời sống hôn nhân.
Theo Gottman, tình trạng khinh miệt nhau trong một mối quan hệ là tình trạng báo động nhất và nguy cơ nhất cho đời sống hôn nhân. Một người ở thế cao hơn có thể khinh miệt người còn lại hoặc nhiều khi cả hai người có thể khinh miệt lẫn nhau, bằng cách thức lộ liễu hay ẩn giấu. Vấn đề là cả hai đều cảm thấy đớn đau nhưng không biết phản ứng ra sao với chuyện bị khinh miệt.
Một dạng câu chuyện tôi nghe khá nhiều diễn tả những khinh miệt có từ lối kỳ thị giới. Một người chồng (mà chúng ta hay gọi là gia trưởng) có thái độ khinh thường vợ trong chuyện kiếm tiền đã đành, anh ta còn coi thường vợ ở khả năng vun vén, chợ búa, cơm nước hay dọn dẹp trong nhà, khinh thường cả chuyện giáo dục con cái hay một năng lực giao tiếp xã hội của người vợ. Thật ra, trong đầu những người đàn ông này là niềm tin “đàn bà không làm nên được trò trống gì.”. Vấn đề là nhiều chị – là vợ chấp nhận sự khinh miệt đó từ chồng và quay sang điều chỉnh bản thân để đáp ứng yêu cầu của chồng, cảm thấy xấu hổ hay tội lỗi khi mình là một người đàn bà “không làm nên trò trống gì”.
Những câu chuyện hàng ngày cũng không khá mấy trong chuyện khinh miệt liên quan đến giới, nào là “đừng bán xăng cho phụ nữ”; hay “thằng đó rất đàn bà”; hay “nghe lời vợ và làm ngược lại sẽ thành công”… Những điều đó được biện hộ là nói đùa nhưng cần nhớ luôn có sự thật trong suy nghĩ để đưa ra một lời nói đùa. Tôi cũng chứng kiến nhiều mẫu hôn nhân kiểu người vợ tài giỏi trong hết mọi chuyện và người chồng dưới mắt người vợ là “kẻ ăn bám” hay “đồ bỏ đi”. Nữ giới có những kiểu khinh miệt chồng gọi là… xịn sò hơn, như là không thèm phản ứng lại với chồng, hay cứ làm điều mình thích bất chấp gây ảnh hưởng hay xấu hổ chồng.
Điều đơn giản được nêu ra là có những người không biết phản ứng như thế nào để thoát khỏi tình trạng bị khinh miệt. Có thể có lý do là “lỡ cưới” rồi; Rồi lý do vì con cái; Hay lý do là quen rồi… nhưng đi vào thêm sẽ thấy ở họ có sự đông cứng trong những giải pháp. Muốn thay đổi họ phải nhận diện được quyền hay vị thế con người của chính mình, và điều này liên quan đến lòng tự tôn (self esteem). Nhiều người không thấy mình đủ sức để tin rằng mình có giá trị và không ai có quyền khinh miệt họ. Tiếp theo, họ phải học được cách nói quả quyết (assertiveness) mà tôi có đề cập trong bài “dừng chỉ trích”. Đó chính là lối nói chuyện khẳng định rõ sự tổn thương của mình và nói rõ nhu cầu của mình.
Bài viết “Dừng chỉ trích trong hôn nhân”:
=> Link bài viết: https://www.facebook.com/story.php
Chúng ta cũng ghi nhớ cái điều căn cốt mà Gottman đề nghị để đối lại với chuyện khinh miệt người sống cùng mình trong hôn nhân, đó là TRÂN TRỌNG VÀ ĐÁNH GIÁ CAO. Sống với nhau nhiều năm tháng, có khi chúng ta nhận diện rõ ràng những thứ xấu kém của chồng hay vợ, và nguy hiểm là chúng ta lờ đi mọi thứ hay ho của bạn đời. Tôi thấy khái niệm tỉnh thức dùng vô đây rất đúng, tỉnh thức để cho chồng hoặc vợ của mình có cơ hội mà không đụng vào thứ xấu, tỉnh thức để luôn trân trọng và đánh giá cao một đặc điểm nào đó của chồng hoặc vợ.
Câu hỏi mà nhiều người có thể biết là “Hãy nghĩ lại lúc mới phải lòng nhau, đâu là điểm nổi bật nơi người kia để khiến bạn bị thu hút và quyết định sống cả đời với họ bằng hôn nhân và con cái?” Một số cặp đôi có thể giật mình khi nghe câu hỏi này, đó lại là một cơ hội để suy tư về lựa chọn của mình, rất có thể lý do kết hôn đã không chính đáng. Còn lại, mọi cặp đôi đều có thể… ôn lại chuyện xưa như một dịp hâm nóng lại mối quan hệ.
Về điểm này, tôi có suy tính sẽ làm những hoạt động có tính hâm nóng các cặp đôi trong thời gian tới. Điều nhiều người cần có thể chỉ là một cơ hội để nghĩ về bản thân và nghĩ về mối quan hệ, mà không ai phải làm gì thêm. Tôi có biết một số tổ chức tâm lý cũng đã từng làm việc này, và tôi nghĩ chúng ta nên duy trì và phát triển các dịch vụ như vậy.
Những kiểu phản ứng trong hôn nhân có tác động qua lại lẫn nhau, tình trạng khinh miệt sẽ cam go hơn để giải quyết khi được đặt trên nền tảng của những chỉ trích nhất là với một thời gian kéo dài. Vẫn là quay lại cải thiện giao tiếp, sao cho vợ chồng có tính nâng đỡ nhau, cùng nhau phát triển. Khi mất thái độ cùng nhau chúng ta sẽ tiến gần hơn với nguy cơ mất nhau.